Ksiądz pułkownik dr Edmund Nowak (1891–1940)

Książka z opisem dziejów księdza płk dr Edmunda Nowaka jest piątą publikacją opracowaną w ramach działalności Stowarzyszenia Pamięć Kapelanów Katyńskich, przypominającą 33 duszpasterzy armii polskiej z lat 1919-1939, wszystkich wyznań, służby czynnej i rezerwy, którzy byli razem z żołnierzami na froncie po wybuchu drugiej wojny światowej, dostali się do niewoli sowieckiej i wywiezieni na wiosnę w 1940 r. z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie, Starobielsku, zginęli śmiercią męczeńską w Katyniu, Charkowie, Twerze, w innych miejscach na terytorium Związku Sowieckiego i są ofiarami zbrodni katyńskiej na polskim narodzie.

Pod umowną nazwą „kapelani katyńscy” rozpoznajemy 31 mianowanych kapelanów armii II Rzeczypospolitej Polskiej wyznania rzymskokatolickiego, prawosławnego, ewangelickiego, mojżeszowego oraz 2 studentów uczelni teologicznych, którzy w kampanii wrześniowej w 1939 r. byli sanitariuszami w szpitalach wojskowych i też zginęli jako ofiary zbrodni katyńskiej.

Przy pracach nad opisem dziejów zawodowych kapelanów służby czynnej z lat 1919-1939 występują problemy z odtworzeniem przebiegu ich pracy kapłańskiej w parafiach cywilnych przed wstąpieniem do Wojska Polskiego, ponieważ w archiwach diecezji, z których pochodzili, w czasach wojennych uległo zniszczeniu wiele dokumentów.

Odtwarzanie przebiegu ich służby w Wojsku Polskim stwarza takie same problemy, dokumenty z Kurii Biskupiej WP w Warszawie uległy zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego, a w Centralnym Archiwum Wojskowym znaleziono tylko Karty Ewidencyjne Oficerów WP z 1920 r. oraz wnioski na odznaczenia, zrealizowane albo odrzucone.

W pracach nad biografią ks. Edmunda Nowaka, kapelana służby czynnej zawodowo w latach 1920-1939, głównym dokumentem na bazie którego można było odtworzyć jego dzieje jako wikariusza w diecezji włocławskiej w latach 1915-1919, jest znaleziony w Centralnym Archiwum Wojskowym „Kwestionariusz Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości”, wypełniony jak sądzimy w 1935 r. pismem maszynowym przez księdza Edmunda Nowaka, z napisami „Odrzucony”, to znaczy że władze wojskowe nie przyznały mu tego odznaczenia, nadawanego za działalność niepodległościową w latach 1914-1918, a głównie za wojenną służbę w Legionach Polskich, do których ks. Edmund Nowak nie miał możliwości wstąpić jako ksiądz z braku etatów w wojskowym duszpasterstwie katolickim Austrii, która finansowała armię ochotniczą Legiony Polskie.

Ksiądz Edmund Nowak był obdarzony przez Boga wybitnym talentem organizacyjnym, naukowym i literackim. Zdolności organizacyjne pokazał na stanowiskach wikariusza w parafiach cywilnych, a naukowe i literackie ujawniły się podczas służby w armii polskiej. Należał do grupy kapelanów, którzy mimo obowiązków służbowych dokształcali się studiując zaocznie na wyższych uczelniach, uzyskał tytuły naukowe magistra oraz doktora filozofii, opracował trzy książki o duszpasterstwie wojskowym, wydane drukiem w latach 30-tych, pisał artykuły do gazet i referaty na seminaria duszpasterzy wojskowych oraz kazania, wygłaszane do żołnierzy w czasie świąt pułkowych i państwowych.

Jako kapelan w służbie czynnej był rzetelnym urzędnikiem kościoła wojskowego na Wileńszczyźnie i w Lublinie, szanowanym przez władze wojskowe i cywilne, kochany przez żołnierzy, których obdarzał miłością bratnią i ojcowską. W sowieckiej niewoli, o czym wspominali żołnierze ocaleni przed śmiercią na wschodzie, wspierał jeńców religijną posługą, heroicznie broniąc wiary katolickiej i wartości ojczyźnianych.

Dziękujemy Wszystkim za pomoc w pracach nad książką z opisami dziejów ks. płk dr Edmunda Nowaka i jej wydanie drukiem, a także za wspieranie działalności naszego Stowarzyszenia w zakresie upamiętnienia kapelanów katyńskich, aby ich postacie, jako Księży Niezłomnych, nie zaginęły w mrokach zbrodni katyńskiej.

[…] Pominięto końcową prośbę o informacje i dane kontaktowe Stowarzyszenia.