Ksiądz Stanisław Kontek
Kapłan diecezji lubelskiej, starszy kapelan służby stałej WP, proboszcz 22 Dywizji Piechoty Górskiej, podpułkownik (pośmiertnie).
Urodzony 6 listopada 1904 roku w Nieledwi w powiecie hrubieszowskim. Syn rolników, Jana i Anieli z d. Jastrzębskiej. Uczęszczał do Gimnazjum Filologicznego w Chełmie. Od 1917 roku był członkiem I Drużyny Harcerzy im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Chełmie, w której przeszedł pięciomiesięczny konspiracyjny kurs składający się z ćwiczeń polowych z zakresu strzelania, terenoznawstwa i taktyki, prowadzony przez instruktorów z Polskiej Organizacji Wojskowej.
W latach 1917–1918 jego drużyna współpracowała z Polską Organizacją Wojskową w Chełmie. Uczestniczył w pomocy ukrywającym się Legionistom. Zbierał informacje wywiadowcze dotyczące rozlokowania sił okupantów.
Z końcem października 1918 roku uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w Chełmie. Pełnił służbę wartowniczą przy magazynach i składach, pilnując mienia do czasu ustanowienia administracji polskiej. Chodził na nocne patrole po Chełmie i okolicy. Ukończył kurs sanitarny przy Szpitalu Wojskowym w Chełmie.
14 lipca 1919 roku, jako 15-letni uczeń, wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego. Aby zostać przyjętym zawyżył swój wiek o trzy lata. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył w Brygadzie Jazdy Ochotniczej majora Feliksa Jaworskiego.
Został lekko ranny w prawą nogę. W 1920 roku w czasie polskiego odwrotu spod Kijowa dostał się do niewoli sowieckiej, z której po trzech tygodniach udało mu się uciec, dzięki pomocy polskiej nauczycielki z Kijowa – Pani Tykielskiej. Skrajnie wyczerpany leczył się u swojej wybawicielki, która po kilku miesiącach przewiozła go przez granicę, przekupując bolszewickiego strażnika. Wrócił do jednostki, przeformowanej na 19 pułk ułanów. 21 stycznia 1921 roku został zdemobilizowany.
Kontynuował naukę w Gimnazjum im. Ignacego Paderewskiego w Kowlu, gdzie ukończył VI klasę. We wrześniu 1921 roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Lublinie. Ponieważ nie posiadał świadectwa dojrzałości, uzupełnił wykształcenie w Liceum Biskupim. 4 czerwca 1926 roku zdał eksternistycznie maturę w lubelskim Gimnazjum im. Stanisława Staszica przed Państwową Komisją Egzaminacyjną Kuratorium Okręgu Szkolnego Lubelskiego.
W 1926 roku po ukończeniu pięcioletnich studiów filozoficznych i teologicznych w lubelskim Seminarium Duchownym i po uzyskaniu święceń subdiakonatu biskup lubelski Marian Fulman skierował go na studia na Uniwersytecie Warszawskim. 4 listopada 1926 roku został immatrykulowany jako student Wydziału Teologii Katolickiej tej uczelni. W trakcie studiów na Uniwersytecie Warszawskim, po osiągnięciu wieku kanonicznego, w Wielką Sobotę 16 kwietnia 1927 roku uzyskał święcenia kapłańskie z rąk biskupa Adolfa Jełowickiego, sufragana lubelskiego. 26 września 1927 roku, po uzyskaniu zgody biskupa lubelskiego Mariana Fulmana, przeniósł się na studia historyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego.
Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego nr B.P.L 10520-III-P.K.B. z dnia 9 lipca 1928 roku został mianowany kapelanem rezerwy (ze starszeństwem z dniem 1 marca 1928 roku).
24 lutego 1931 roku uzyskał stopień magistra filozofii w zakresie historii na podstawie pracy „Odwrót Wielkiego Księcia Konstantego z Królestwa Polskiego”, napisanej pod kierunkiem profesora Wacława Tokarza. Praca ta w poszerzonej wersji Odwrót Wielkiego Księcia Konstantego z Warszawy i rozbrojenie pozostałych w Królestwie oddziałów rosyjskich ukazała się w tomie Studia z dziejów Warszawy 1830–1831 wydanym w 1937 roku pod redakcją profesora Wacława Tokarza. Jest do dziś cytowana w wielu opracowaniach naukowych.
Po ukończeniu studiów został nauczycielem historii w Gimnazjum Biskupim w Lublinie. Chciał wstąpić do czynnej służby wojskowej, na co początkowo nie miał zgody władz kościelnych. W maju 1933 roku uzyskał pozwolenie biskupa lubelskiego Mariana Fulmana na przejście do służby duszpasterskiej w Wojsku Polskim. Ponieważ procedura przejścia trwała dosyć długo, 6 listopada 1933 roku został mianowany tymczasowym administratorem parafii pw. Świętego Mikołaja w Urzędowie, która pozostawała bez proboszcza.
Kapelan Wojska Polskiego
1 lutego 1934 roku otrzymał powołanie do służby czynnej w Wojsku Polskim. Został kapelanem X Wojskowego Szpitala Okręgowego w Przemyślu.
W 1934 roku został członkiem przemyskiego oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej w Przemyślu. W 1937 roku mianowano go kapelanem Garnizonu Przemyśl i proboszczem parafii wojskowej pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa.
19 marca 1939 roku otrzymał awans na stopień starszego kapelana.
W 1939 roku został proboszczem 22 Dywizji Piechoty Górskiej w Przemyślu. W kampanii polskiej 1939 roku 22 Dywizja walczyła w składzie Armii „Kraków”. Przeszedł szlak bojowy tej dywizji, od walk z Niemcami pod Olkuszem po walki na Lubelszczyźnie w okolicach Lubaczowa. Następnie z resztką dywizji wycofywał się na wschodnie tereny Polski, uczestnicząc w walkach z bandami ukraińskimi i wojskami sowieckimi. Po starciu z oddziałem sowieckim pod Włodzimierzem Wołyńskim pozostał na polu walki. Nie skorzystał z propozycji miejscowej ludności by się ukrył. Udzielał pomocy duszpasterskiej rannym i konającym.
W niewoli sowieckiej
Wzięty do niewoli sowieckiej, został osadzony w punkcie zdawczo-odbiorczym NKWD w Szepietówce, skąd przewieziono go do obozu specjalnego NKWD w Starobielsku. Ostatnią wiadomością od niego jest list z obozu starobielskiego, który wysłał do rodziców w grudniu 1939 roku. Przed świętami Bożego Narodzenia został zabrany z obozu i odtąd ślad po nim zaginął. Mimo zabrania z obozu starobielskiego, aż do 2 marca 1940 roku figurował na stanie obozu, co może świadczyć o tym, że był najprawdopodobniej przetrzymywany w którymś z lokali w mieście podległych komendzie łagru.
2 marca 1940 roku został wysłany ze Starobielska do Moskwy do dyspozycji I Wydziału Specjalnego Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Państwowego NKWD ZSRR. 17 lub 27 marca 1940 roku został przewieziony z moskiewskiego więzienia na Butyrkach do obozu w Kozielsku. Po osadzeniu w tym obozie, razem z innymi przywiezionymi kapelanami mógł być więziony w jednej z wież monasteru w Kozielsku.
11 lub 12 kwietnia 1940 roku, na podstawie wykazu NKWD sporządzonego w Moskwie, został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego. Jego nazwisko znajduje się na liście wywozowej nr 022/3 z 9 kwietnia 1940 roku, pozycja 66 (sprawa nr 4914). 13 lub 14 kwietnia 1940 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Lesie Katyńskim lub w piwnicy więzienia wewnętrznego Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku. Ciało kapłana oprawcy wrzucili do dołu śmierci w Katyniu – obecnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.
W czasie ekshumacji niemieckiej w 1943 roku w Lesie Katyńskim nie zidentyfikowano jego ciała.
Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi (11 listopada 1938 r. – za zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej w wojsku).
Awans i upamiętnienie
Decyzją numer 439/MON z dnia 5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło awansował go pośmiertnie na stopień podpułkownika. Awans ogłoszono 9 listopada 2007 roku w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Jego nazwisko umieszczono na tablicy w Katedrze Polowej Wojska Polskiego upamiętniającej kapelanów wojskowych poległych i zamordowanych w latach 1939–1956 pod okupacją sowiecką oraz na tablicy w archikatedrze pw. Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Jana Ewangelisty w Lublinie, a także na tablicy w kościele pw. Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika w Sankt Petersburgu, na której umieszczono nazwiska 425 księży – ofiar sowieckiego reżimu.
Jego nazwisko umieszczono również na tablicy w kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Rzeszowie poświęconej kapelanom Wojska Polskiego urodzonym bądź posługującym na Podkarpaciu ofiarom zbrodni katyńskiej 1940 r., którą 4 listopada 2019 roku odsłonił i poświęcił Biskup Polowy Wojska Polskiego generał brygady Józef Guzdek.
Tabliczki epitafijne z jego nazwiskiem znajdują się na ścianie Kaplicy Katyńskiej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie i na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu.
18 października 2009 roku w ramach programu edukacyjnego „Katyń… ocalić od zapomnienia” z inicjatywy Urzędu Miasta i Gminy Zambrów przy ul. Ofiar Katynia w Zambrowie posadzono Dąb Pamięci upamiętniający jego postać. 5 maja 2019 roku w kościele pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Nieledwi odsłonięto tablicę pamiątkową oraz posadzono Dąb Pamięci.
Tekst: Bogusław Szwedo, Wierni do końca. Kapelani wojskowi ofiary zbrodni katyńskiej, Warszawa 2020 r.