Ksiądz Stanisław Matzner
Kapłan diecezji przemyskiej, starszy kapelan służby stałej WP.
Urodzony 7 marca w 1891 roku w Dębicy. Syn Klemensa, urzędnika kolejowego i Emilii z d. Orłowskiej.
W 1901 roku podjął naukę w gimnazjum w Jaśle. W 1909 roku zdał maturę i wstąpił do Seminarium Duchownego w Przemyślu. 13 lipca 1913 roku otrzymał święcenia kapłańskie z rąk biskupa przemyskiego Józefa Sebastiana Pelczara. Po uzyskaniu święceń został wikariuszem w parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gorlicach. Był katechetą w miejscowej szkole ludowej.
15 marca 1916 roku otrzymał powołanie do służby wojskowej w armii austro–węgierskiej. Został mianowany na stopień feldkurata polowego na czas wojny (ze starszeństwem z dniem 1 marca 1916 roku). Od 15 czerwca 1916 roku był kapelanem obwodowym na powiaty: Olkusz, Miechów, Dąbrowa, Włoszczowa i klasztor Jasnogórski w Częstochowie z siedzibą w Olkuszu.
Od 1 stycznia 1917 roku był kapelanem na powiat Olkusz. 1 listopada 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego. Został kapelanem Garnizonu w Olkuszu. W tym samym dniu w Kluczach pod Olkuszem przyjął przysięgę na wierność Rzeczypospolitej od żołnierzy byłego austro-węgierskiego 1 galicyjskiego pułku ułanów, który przeformował się na 8 pułk ułanów.
Walczył w tym pułku z bolszewicką agitacją i rozluźnieniem karności. Został również kapelanem w Wojskowym Szpitalu Zakaźnym w Olkuszu, gdzie przebywali chorzy na tyfus żołnierze polscy i zdemobilizowani austriaccy.
Pełniąc posługę kapelańską w tym dużym i przepełnionym szpitalu zapadł na tyfus. Po wyzdrowieniu, 4 stycznia 1919 roku został kapelanem Będzińskiego Okręgu Wojskowego, w którym w owym czasie formowały się oddziały ochotników. Od marca 1919 roku był również kapelanem w Dowództwie Okręgu Etapowego w Będzinie. Zajmował się zbiórką pieniędzy i materiałów na rzecz żołnierzy walczących na froncie oraz organizował świetlice i sklepy żołnierskie.
Za ofiarną pracę w Będzinie otrzymał specjalne podziękowanie od miejscowego Komitetu Obywatelskiego. 3 lipca 1919 roku został przeniesiony do dziekanatu Okręgu Generalnego w Kielcach. 10 września 1919 roku został mianowany kapelanem Garnizonu w Będzinie obejmującym powiaty Będzin, Dąbrowa i Olkusz.
10 sierpnia 1920 roku został proboszczem Garnizonu Kielce. W opinii służbowej z 4 października 1920 roku napisano:
Pełniąc obowiązek kapelana garnizonowego wykazał dużo inicjatywy w uregulowaniu nabożeństwa w oddziałach. Jest nadzwyczaj energiczny, pracowity i zapobiegliwy, moralności wzorowej. Jako taki jest bardzo pożyteczny na zajmowanym stanowisku (Wojskowe Biuro Historyczne, sygn. AP 4904).
16 grudnia 1921 roku został zatwierdzony w stopniu kapelana (kapitana), ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. 10 marca 1922 roku został kapelanem Domu Inwalidów we Lwowie. 24 sierpnia 1922 roku mianowano go kapelanem Wojskowego Więzienia Karnego w Stanisławowie. Więzienie to było centralnym zakładem wojskowym. Przewidziane było na dwa tysiące miejsc, choć czasami przebywało w nim nawet trzy tysiące więźniów.
Wśród tak dużej liczby skazanych prowadził pracę duszpasterską i kulturalno-oświatową. Prowadził rekolekcje i pogadanki. Uczył religii i śpiewu. Prowadził bibliotekę. Niektórych więźniów przygotowywał do pierwszej spowiedzi i Komunii Świętej.
W 1927 roku został kierownikiem rejonu duszpasterskiego i proboszczem parafii wojskowej pw. Świętego Kazimierza w Brześciu nad Bugiem. W tym dużym wielotysięcznym garnizonie pełnił posługę kapłańską dla żołnierzy dwóch pułków piechoty, pułku artylerii, batalionu saperów i batalionu pancernego.
W 1931 roku został mianowany proboszczem parafii wojskowej pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski we Lwowie. Był również prefektem w szkole prywatnej Panien Benedyktynek Ormiańskich. 1 stycznia 1936 roku uzyskał awans na stopień starszego kapelana (majora).
Zamordowany wiosną 1940 roku
W początkach 1939 roku został mianowany proboszczem parafii wojskowej pw. Świętego Jerzego w Warszawie. Wybuch wojny zastał go we Lwowie. Pełnił posługę kapelańską w czasie obrony miasta. Po kapitulacji Lwowa w dniu 22 września 1939 roku uniknął niewoli sowieckiej. Ukrywał się we Lwowie. Pod koniec 1939 lub w początkach 1940 roku został aresztowany przez NKWD. Przetrzymywany był w więzieniu we Lwowie. Wiosną 1940 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie, w Kijowie lub w Chersoniu. Jego nazwisko znajduje się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej z kwietnia 1940 roku, pozycja 1907 – lista dyspozycyjna NKWD nr 55/4-32. Miejsce pochówku do dziś jest nieznane.
Był odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1937 r., – za zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej w wojsku), Medalem za Wojnę 1918–1921 i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.
Upamiętnienie
30 czerwca 2017 roku minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro nadał mu pośmiertnie Złotą Odznakę „Za zasługi w pracy penitencjarnej”.
Jego nazwisko umieszczono na tablicy w kościele pw. Matki Bożej Królowej Polski w Rzeszowie poświęconej kapelanom Wojska Polskiego urodzonym bądź posługującym na Podkarpaciu ofiarom zbrodni katyńskiej 1940 r., którą 4 listopada 2019 roku odsłonił i poświęcił Biskup Polowy Wojska Polskiego generał brygady Józef Guzdek oraz na tablicy w kościele pw. Świętej Jadwigi w Dębicy poświęconej kapelanom Wojska Polskiego związanych z Dębicą, ofiarom Zbrodni Katyńskiej, odsłoniętej 1 marca 2020 roku. Tabliczki epitafijne z jego nazwiskiem znajdują się na ścianie Kaplicy Katyńskiej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie i na Polskim Cmentarzu Wojennym w Bykowni pod Kijowem.
Jego brat, pułkownik Bolesław Matzner (1889–1940), doktor praw i sędzia Najwyższego Sądu Wojskowego, został zamordowany w Katyniu.
Tekst: Bogusław Szwedo, Wierni do końca. Kapelani wojskowi ofiary zbrodni katyńskiej, Warszawa 2020 r.