Rabin Baruch Steinberg
Starszy rabin II klasy (major) służby stałej WP, szef Głównego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego WP, podpułkownik (pośmiertnie).
Urodzony 17 grudnia 1897 roku w Przemyślanach. Syn Szmai (Schmai), rabina miejscowej gminy wyznaniowej i Hendli z d. Wechsler. Pochodził z rodu rabinackiego wywodzącego swoje korzenie od XI wieku, a mieszkającego w Polsce od XIV wieku.
Po wybuchu Wielkiej Wojny wyjechał wraz z rodzicami do Wiednia, gdzie w trybie nadzwyczajnym zdał egzamin z zakresu szkoły powszechnej. Po śmierci w 1916 roku rabina w Dunajowie, przebywający na emigracji we Wiedniu mieszkańcy tej miejscowości wybrali go na jego następcę. W 1917 roku zdał egzamin rabinacki i wrócił do Przemyślan, gdzie został asesorem rabinackim. Opiekował się żołnierzami armii austro-węgierskiej wyznania mojżeszowego stacjonującymi w miejscowym garnizonie.
W listopadzie 1918 roku wstąpił do Pierwszej Ochotniczej Kompanii Strzelców Przemyślańskich sformowanej przez porucznika Antoniego Herberta. Ponieważ strzelcy nie mogli przedostać się do walczącego Lwowa, zajmowali się dywersją i rozbrajaniem grup żołnierzy ukraińskich. W opisie działalności tej jednostki autorstwa Antoniego Herberta czytamy m.in: Ukraińcy poczęli kopać szańce obronne pod miastem na południe, domyśliłem się, że w tym miejscu zechce stawiać opór napierającym na nich formacjom Orląt Lwowskich, po naradzie z kilkoma ochotnikami postanowiłem zrobić szkic sytuacyjny rowów strzeleckich ukraińskich. W pracy tej bardzo pomocnym był mi ochotnik student Baruch Steinberg (obecny major Wojsk Polskich – Naczelny Rabin) jako doskonały wywiadowca i obserwator. A sam Baruch Steinberg pisał: I jako rabin miejscowy w kapocie, jarmułce z brodą i pejsami walczyłem z bronią w ręku przeciwko Ukraińcom, aż do chwili wcielenia tej kompanii do 39 pp, czyli do końca maja 1919 roku (Wojskowe Biuro Historyczne, sygn. OD 02.04.1936). W 1920 roku organizował ludność żydowską do kopania okopów w okolicy Przemyślan w obronie przed bolszewikami.
Od 1920 roku był rabinem w Dunajowie. W 1922 roku założył organizację Ceirei Agudat Israel (Młodzież Związku Izraela), której został prezesem. Dążył do tego, aby młodzież przestrzegała zaleceń judaizmu, a jednocześnie włączała się w życie Polski. W 1922 roku złożył podanie o przyjęcie do Wojska Polskiego. Nie został wówczas przyjęty ze względu na brak matury i młody wiek. W 1927 roku zdał eksternistycznie egzamin dojrzałości w VII Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Krakowie. Podjął studia z zakresu orientalistyki i historii w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
1 grudnia 1928 roku został mianowany na stopień rabina rezerwy (kapitana). 14 grudnia 1928 roku otrzymał powołanie do służby czynnej w Wojsku Polskim w charakterze rabina Okręgu Korpusu nr III w Grodnie. W 1928 roku podjął równocześnie studia z zakresu historii i orientalistyki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Ukończył Kolegium Języków Arabskich przy USB. W 1932 roku uzyskał absolutorium.
W opinii służbowej za rok 1929 generał brygady Aleksander Litwinowicz, dowódca Okręgu Korpusu nr III w Grodnie napisał:
Jako szef duszpasterstwa wyznania mojżeszowego wykazał wysokie zalety i doskonałe przygotowanie pod względem opieki moralnej nad szeregowymi tego wyznania, wykazując ponadto wybitną lojalność państwową. Bardzo ruchliwy i z inicjatywą. Poza swymi obowiązkami służbowymi jest bardzo czynny na terenie gminy żydowskiej, pracując tam ze znacznym rezultatem w duchu wybitnie państwowym, paraliżując dawne wpływy rosyjskie. Bardzo dobry (WBH, sygn. AP 24493).
18 czerwca 1930 roku został przemianowany na rabina zawodowego (ze starszeństwem z dnia 1 grudnia 1928 roku).
W opinii służbowej za rok 1931 Naczelny Rabin Wojska Polskiego, starszy rabin II klasy (major) Chaim Fränkel napisał: Bardzo gorliwy w pełnieniu swych obowiązków. Bardzo zdolny jako duszpasterz i wychowawca żołnierzy. Wykształcenie fachowe dostateczne (WBH, sygn. AP 24493).
1 maja 1932 roku został przeniesiony na stanowisko rabina Okręgu Korpusu nr I w Warszawie z równoczesnym pełnieniem obowiązków rabina Okręgu Korpusu nr III w Grodnie i Okręgu Korpusu nr V w Krakowie. 9 stycznia 1933 roku został wyznaczony czasowo na zastępcę Szefa Głównego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego. W Rocznej Liście Kwalifikacyjnej za 1933 rok z 19 września 1933 roku generał brygady Czesław Jarnuszkiewicz, dowódca Okręgu Korpusu nr I w Warszawie napisał:
Energiczny, z inicjatywą, ambitny i ruchliwy. Podkreśla stale swoją lojalność do państwa i rządu. Jako rabin postępowy i dość „bojowy” na tle prowadzonej przez siebie akcji ograniczania przywilejów religijnych szeregowych wyznania mojżeszowego popada w konflikty ze współwyznawcami i naraża się na ataki w prasie. Dyscyplina zewnętrzna aż do przesady. Zewnętrznie prezentuje się raczej jako oficer, aniżeli duchowny. Zmysł organizacyjny duży, przepisów przestrzega. Wpływu wychowawczego na współwyznawców na razie jeszcze nie mogłem zaobserwować, możliwe jednak, że swoimi dość życiowymi metodami może u bardziej postępowych osiągnąć dodatnie rezultaty. Na stanowisku rabina OK I odpowiada bardzo dobrze (WBH, sygn. AP 24493).
Z opinią tą zgodził się podpułkownik Stanisław Krawczyk, szef Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych.
4 lutego 1934 roku otrzymał awans na stopień starszego rabina II klasy (majora), ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 roku. 13 czerwca 1934 roku minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki powierzył mu pełnienie obowiązków Szefa Głównego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego Ministerstwa Spraw Wojskowych.
Opiniując wniosek o odznaczenie Medalem Niepodległości z 9 maja 1935 roku, podpułkownik Stanisław Krawczyk, szef Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych napisał:
Starszy rabin Steinberg w czasie pełnienia służby w wojsku zarówno jako rabin wojskowy III Okręgu Korpusowego, jak i na obecnym stanowisku pełniącego obowiązki naczelnego rabina, uzyskał opinię doskonałego duszpasterza i wychowawcy żołnierzy. Pracując z dużą energią i inicjatywą, położył znaczne zasługi na polu organizacji duszpasterskiej swego wyznania, wprowadzając do współpracy jednostki najbardziej wartościowe i pożądane z punktu widzenia interesów państwowych. Wybitnie lojalny – przy wykonywaniu swych obowiązków zwracający przede wszystkim uwagę na dobro i potrzeby Państwa. W dotychczasowej swojej pracy wyróżnił się jako ideowy i gorliwy zwolennik urabiania społeczeństwa żydowskiego w duchu państwowym i polskim (WBH, sygn. AP 24493).
W opinii służbowej za rok 1936 roku generał brygady Czesław Jarnuszkiewicz, dowódca Okręgu Korpusu nr I w Warszawie napisał:
Jako rabin wykazuje duże wartości osobiste. Bardzo pracowity i energiczny. Lojalny. Inteligentny, umysł bystry. Wykazuje bardzo dużą inicjatywę w pracach duszpasterskich i w trosce o morale żołnierzy swego wyznania. Osiąga dodatnie wyniki fachowe. Obowiązki swoje spełnia bardzo dobrze (WBH, sygn. AP 24493).
Podpułkownik Stanisław Krawczyk, szef Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych dodał:
Pracuje bardzo dobrze, z dużymi dodatnimi wynikami zarówno przy spełnianiu bezpośrednich obowiązków duszpasterskich na terenie poszczególnych O.K., jak i w centrali w charakterze Szefa Głównego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego (WBH, sygn. AP 24493).
30 listopada 1936 roku został mianowany przez ministra spraw wojskowych generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego Szefem Głównego Wojskowego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego w Biurze Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych. Jako szef Głównego Urzędu Duszpasterstwa Mojżeszowego w dalszym ciągu wykazuje dodatnie wyniki pracy i niesłabnącą energię, napisał w opinii służbowej z 16 stycznia 1939 roku (WBH, sygn. AP 24493).
Jako rabin wojskowy dbał by żołnierze wyznania mojżeszowego przestrzegali żydowskiego prawa, a jednocześnie byli lojalni wobec państwa polskiego. Był piłsudczykiem. Uczestniczył w Zjazdach Legionistów. Zarządzał odmawianie modlitw o pomyślność Rzeczypospolitej 11 listopada oraz w dniu imienin i rocznic śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego. Nakazywał również modlitwy w intencji marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego i prezydenta Ignacego Mościckiego.
Z okazji świąt państwowych i legionowych oraz rocznic narodowych zarządzał organizowanie uroczystych nabożeństw z kazaniem w synagogach lub specjalnie na ten cel urządzonych salach modlitwy w jednostkach wojskowych. Był członkiem Związku Żydów Uczestników Walk o Niepodległość Polski. Uczestniczył w zjeździe tej organizacji w dniach 25–26 czerwca 1933 roku. Poprowadził apel poległych, w którym uczestniczyli uczestnicy zjazdu przed Wielką Synagogą przy ul. Tłomackie w Warszawie.
We wrześniu 1939 roku wraz z pracownikami Biura Wyznań Niekatolickich Ministerstwa Spraw Wojskowych ewakuował się na wschodnie tereny Polski. Po 17 września 1939 roku w nieustalonych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Osadzono go w obozie specjalnym NKWD w Starobielsku.
Bronisław Młynarski we wspomnieniach W niewoli sowieckiej pisał:
Innym razem szliśmy w piątkowe wieczory pod przyzbę mizernej szopy, oznaczonej numerem 17, gdzie setki Żydów w najwyższym skupieniu, graniczącym niemal z ekstazą, wznosiło gorące modły po hebrajsku pod przewodnictwem kapelana dr. Steinberga, naczelnego rabina Armii Polskiej.
Przed świętami Bożego Narodzenia został zabrany z obozu i odtąd ślad po nim zaginął. Mimo zabrania z obozu starobielskiego, aż do 2 marca 1940 roku figurował na stanie obozu, co może świadczyć o tym, że był najprawdopodobniej przetrzymywany w którymś z lokali w mieście podległych komendzie łagru. 2 marca 1940 roku został wysłany ze Starobielska do Moskwy do dyspozycji I Wydziału Specjalnego Głównej Dyrekcji Bezpieczeństwa Państwowego NKWD ZSRR. 17 lub 27 marca 1940 roku został przewieziony z moskiewskiego więzienia na Butyrkach do obozu w Kozielsku.
11 lub 12 kwietnia 1940 roku, na podstawie wykazu NKWD sporządzonego w Moskwie, został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego. Jego nazwisko znajduje się na liście wywozowej nr 22/3 z kwietnia 1940 roku, pozycja 55 (sprawa nr 4910). 13 lub 14 kwietnia 1940 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Lesie Katyńskim lub w piwnicy więzienia wewnętrznego Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku. Ciało rabina oprawcy wrzucili do dołu śmierci w Katyniu – obecnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.
Rozpoznany podczas ekshumacji
28 kwietnia 1943 roku w czasie niemieckiej ekshumacji w Lesie Katyńskim został rozpoznany. Znaleziono przy nim kartkę pocztową i rachunek. Jako Baruch Szmalewicz figuruje pod numerem AM 687 w rejestrze Amtliches Material zum Massenmord von Katyn wydanym w 1943 roku w Berlinie i na liście Komisji Technicznej Polskiego Czerwonego Krzyża pod numerem 0687. W tych rejestrach zamiast nazwiska wpisano rosyjskie otczestwo.
Upamiętnienie
11 listopada 2018 roku postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy odznaczony pośmiertnie Orderem Orła Białego: Jako wyraz najwyższego szacunku wobec znamienitych zasług poniesionych dla chwały, dobra i pożytku Rzeczypospolitej Polskiej, z okazji Narodowych Obchodów Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Odznaczony był także Złotym Krzyżem Zasługi (11 listopada 1937 r. – za zasługi na polu pracy duszpasterskiej w wojsku), Medalem za Wojnę 1918–1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Medalem „Za Długoletnią Służbę” i międzysojuszniczym Médaille Interalliée de la Victoire (1937 r.).
Decyzją numer 439/MON z dnia 5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło awansował go pośmiertnie na stopień podpułkownika. Awans ogłoszono 9 listopada 2007 roku w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Tabliczki epitafijne z jego nazwiskiem znajdują się na ścianie Kaplicy Katyńskiej w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie, na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu i na Katyńskiej Ścianie Pamięci w krakowskim kościele garnizonowym pw. Świętej Agnieszki.
Trzej jego braci: Icchak, Mojżesz i Meir byli rabinami.